“ПРОТЕСТАНТ АХЛОҚИ ВА КАПИТАЛИЗМ РУҲИ”НИ ЎҚИБ

“Меҳнат қил, бойлик орттир, топганингни тежа, исроф қилма.” Бойликни роҳат-фароғатда яшаш учун эмас, балки янада бойиш учун орттириш, шу йўлда тиним билмай меҳнат қилиш, Вебер айтмоқчи, “капиталистик руҳ”нинг асосини ташкил этади. “Бойлик бойлик учун”, деган фалсафа протестантлар бир кунда яратган таълимот эмас, албатта. Инсон Худонинг розилигини топиши, шафоатга ноил бўлмоғи учун нима қилиш лозим? Ана …

Continue reading “ПРОТЕСТАНТ АХЛОҚИ ВА КАПИТАЛИЗМ РУҲИ”НИ ЎҚИБ

Скептикликнинг аҳамияти ҳақида

Бертран РАССЕЛ СЎЗБОШИ Миллатчилар, ирқчилар ва диний мутаассиблар ўз тарафдорларини инсонларнинг ақлини эмас, ҳиссиётини қўзғовчи мантиқан саёз, етарлича асосланмаган шиорлар орқали кўпайтиришга уринади. Инсоннинг муайян гуруҳга (миллат, дин, ирқ, партия) мансублигини ҳис этиши, бошқача айтганда, муайян гуруҳга дахлдорлик туйғуси мудом ақлни хиралаштириб, уни нохолис фикрлашга, ёлғон ғояларга ишонишга ундайди. Айниқса, бу “Биз” ва “Ўзга”га бўлган …

Continue reading Скептикликнинг аҳамияти ҳақида

АХЛОҚ ПРОГРЕССИ: ТАҲЛИЛ ВА МУНОСАБАТ

Тезис: Илм-фан ва технология, одамларнинг турмуш шароити яхшиланмоқда, бироқ уларнинг ахлоқида илгари силжиш йўқ, аксинча тубанлашиш кузатилмоқда. Антитезис: Кишилар ахлоқида илгари силжишни инкор этиб бўлмайди. Ушбу тезис ва антитезисни таҳлил қилишдан аввал қуйидаги саволларга аниқлик киритиб олиш лозим. Ахлоқ ўзи нима? Ахлоқий прогресс нима? Агар ҳақиқатан ахлоқий прогресс ёки  таназзул бўлса, буни қаердан, қайси мезонларга …

Continue reading АХЛОҚ ПРОГРЕССИ: ТАҲЛИЛ ВА МУНОСАБАТ

Псевдоинтелектуал ва псевдодемократлар

“Ҳиндларнинг сатидек ноинсоний одатини бекор қилган бобурийлар кўрган тадбирларни Салмон Рушдийдек бузғунчининг “Шайтоний оятлар”ига тенглаштирасанми? Шайх хазратлари ҳаёт бўлганларида, эҳтимол, сенинг бу мақоланг учун жавоб бўлиши, фатво чиқиб, фалончига ўхшаб жанозасиз, кафансиз кўмилишинг мумкин эди.” Булар юртимиздаги ўзини демократ, эркин фикр тарафдори ҳисоблайдиган илғор зиёлилардан бирининг каминага айтганларидан бир шингил. Эркин фикрни бўғишнинг турлича усуларини …

Continue reading Псевдоинтелектуал ва псевдодемократлар

ТАФАККУР СТЕРЕОТИПЛАРИ

Кейинги вақтда ёзганларимни ўқиб ёки чала ўқиб, менга турлича “изм”ларнинг ёрлиқларини осишмоқда. Позитивист, материалист, сциентист, скептицист, атеист, ғарбпараст ва ҳ.к. Қизиқ, оппонентини турлича “изм”лар билан номламасдан, у айтаётган алоҳида фикрларнинг ўзини муҳокама қилишнинг наҳотки иложи йўқ! Қачон эскича тафаккур тарзи бўлмиш “измчилик”дан қутуламиз? Шўролар замонида айтаётган гапи жайдари чиқиб қоладигандек ўтмишда ўтган ва ҳозирда яшаётган …

Continue reading ТАФАККУР СТЕРЕОТИПЛАРИ