Умберто Эко (Қисқартирилган) Фашизмнинг турли тарихий шаклларини фарқлаш осон бўлмаса-да, мен “барҳаёт фашизм” (Ur-Fascism) деб атайдиган ҳодисанинг типик белгиларини санаб чиқиш мумкин. Бу белгиларнинг аксарияти бир-бирига қарама-қарши бўлгани боис, уларни аниқ тизимга солиш мушкул масала. Уларнинг айримлари фанатизм ва деспотизмнинг фашизмдан бошқа турларида ҳам учрайди. Бу белгилардан бирортасининг пайдо бўлиши атрофимизда фашизмнинг илдиз отиши учун …

Continue reading

Скептикликнинг аҳамияти ҳақида

Бертран РАССЕЛ СЎЗБОШИ Миллатчилар, ирқчилар ва диний мутаассиблар ўз тарафдорларини инсонларнинг ақлини эмас, ҳиссиётини қўзғовчи мантиқан саёз, етарлича асосланмаган шиорлар орқали кўпайтиришга уринади. Инсоннинг муайян гуруҳга (миллат, дин, ирқ, партия) мансублигини ҳис этиши, бошқача айтганда, муайян гуруҳга дахлдорлик туйғуси мудом ақлни хиралаштириб, уни нохолис фикрлашга, ёлғон ғояларга ишонишга ундайди. Айниқса, бу “Биз” ва “Ўзга”га бўлган …

Continue reading Скептикликнинг аҳамияти ҳақида

Фан ва дин муносабати: кўҳна масала ҳақида баъзи мулоҳазалар

Ричард Фейнман (Ричард Фейнман (1918-1988) америкалик назариётчи физик; квант электродинамикаси асосчиларидан бири; Нобел мукофоти лауреати (1965); Америка физиклар жамияти, АҚШ ва Бразилия фанлар академияси, Лондон қироллик жамияти аъзоси.) Ҳозирги ихтисослашув даврида муайян соҳани мукаммал эгаллаган одам аксар ҳолларда бошқа бир соҳа ҳақида бахс юритишга ноқобил бўлади. Шунинг учунми турли соҳалар ўртасидаги муносабатларга даҳлдор муаммоларни оммавий …

Continue reading Фан ва дин муносабати: кўҳна масала ҳақида баъзи мулоҳазалар

Cкептик

Дэвид Ҳюм (Дэвид Ҳюм (David Hume – 1711-1776) шотланд файласуфи, тарихчи ва иқтисодчиси. Классик эмпирицизмнинг йирик намоёндаси. Том маънода биринчи психолог, ахлоқшунос ва диншунос. (Унинг “Эхтирос ҳақида”, “Диннинг табиий тарихи” ва “Ахлоқий принциплар ҳақида” асарлари кишида худдики ХХ асрда ёзилгандек таассурот қолдиради.) Иммануил Кант, Адам Смит, Огюст Конт қарашларининг шаклланишида жиддий таъсир ўтқазиш баробарида позитивизм, …

Continue reading Cкептик

ШИЖОАТ ВА МАТОНАТ МАНБАИ

Сўзбоши “Диндорлик” ва “художўйлик” тушунчалари айни бир маънони ифодаламайди. Муайян динга эътиқод қилиш, унинг талабларини ўрнига қўйиб адо этиш диндорликдир. Барча самимий диндорлар айни пайтда художўйлардир. Бироқ барча динларни танқид қиладиган, аммо борлиқнинг қандайдир Яратувчиси ёки фундаментал Асоси бор деб ишонадиганларни қайси тоифага қўшиш мумкин? Уларни кўп ҳолларда атеист деймиз, улардан хавфсираймиз. Лекин атеист динларни …

Continue reading ШИЖОАТ ВА МАТОНАТ МАНБАИ